သီလႏွစ္ပါး

သီလ ၂-ပါး။ ။
 (၁) စာရိတၱ သီလ- ဤအမႈကိစၥမ်ိဳးကို ျပဳက်င့္ရမည္ဟု ျမတ္စြာဘုရား ပညတ္ထားသည့္ဆရာ႔၀တ္ ရဟန္း၀တ္ ဒကာ၀တ္ စသည့္အပစာယန၊ ေ၀ယ်ာ၀စၥ ကုသိုလ္မ်ိဳးကို ဆိုသည္၊ လိုရင္းကား ေလာက၌ ျပဳလုပ္ေပးရမည့္ အျပစ္မရွိေသာ ကိစၥရပ္မ်ားကို ျပဳလုပ္ေပးျခင္းအက်င့္သည္ မိမိသီလဂုဏ္၌ တိုးတက္ျဖဴစင္ေသာ သီလမ်ိဳးျဖစ္၍ စာရိတၱသီလေခၚသည္ ဟူ၏၊
 (၂) ၀ါရိတၱ သီလ- ဤအမႈမ်ိဳးကို မျပဳလုပ္ရဟု ျမတ္စြာဘုရား ပညတ္ေတာ္မူသည့္ သိကၡာပုဒ္ ဟူသမွ်ကို ဘုရားရွင္ အလိုေတာ္က်အတိုင္း မျပဳလုပ္ပဲ ေစာင့္ထိန္းျခင္းကို ၀ါရိတၱသီလ ေခၚသည္။

ဗလိ ၅-ပါး

ဗလိ ၅-ျဖာ၊ ႐ိုေသစြာ၊ လိုက္နာ ပူေဇာ္ၾက
။ ။ ပဥၥဂုၤတၱရ ။ ပါ။ ၃၉ ။႒။ ၂၂-၌ အက်ယ္႐ႈ။ ခ်မ္းသာတရား တိုးပြားစည္ပင္ ေအာင္ျမင္မႈရရွိေရးအတြက္ ပူေဇာ္ပသမႈမ်ိဳး ၅-ပါး။
(၁) ဥာတိ ဗလိ- မ်က္ေမွာက္ရွိ ကိုယ့္လူမ်ိဳးႏွင့္ သားခ်င္းမိတ္ေဆြမ်ားအား တတ္ႏိုင္သမွ်ၾကည့္႐ႈမ,စ ေပးကမ္းခ်ီးျမႇင့္မႈ၊
(၂) အတိထိ ဗလိ- လာေရာက္ၾကေသာ ဧည့္သည္မ်ားအား ေကြၽးေမြးေပးကမ္း လႉဒါန္းေစာင့္ေရွာက္ ျပဳစုမႈ၊
(၃) ပုဗၺေပတ ဗလိ- ဘ၀တပါး ကြယ္လြန္သြားၾကကုန္ေသာ မိဘေဆြမ်ိဳးတို႔ကို ရည္စူး၍ ေကာင္းမႈကုသိုလ္ျပဳလုပ္ကာ အမွ်ေပးေ၀မႈ၊
(၄) ရာဇ ဗလိ- ကိုယ့္ႏိုင္ငံေတာ္ ဘုရင္မင္းျမတ္ႏွင့္ အစိုးရအဖြဲ႔က ခ်မွတ္ပညတ္ ေပးထားေသာ အုပ္ခ်ဳပ္မႈ နည္းဥပေဒ အရပ္ရပ္တို႔ကို ႐ိုေသလိုက္နာ က်င့္ၾကံမႈႏွင့္ အခြန္အတုတ္မ်ား ေပးဆက္မႈ၊
(၅) ေဒ၀ ဗလိ- ေလာကပါလ သာသနာေတာ္ေစာင့္နတ္ စသည္တို႔အား ပူေဇာ္ပသ အမွ်ေပးေ၀မႈ။

လူမိုက္ႀကီး ၂ ေယာက္

လူမိုက္ႀကီး ၂-ေယာက္
။ ။ အမိုက္တန္ခြန္စိုက္သူ ၂-ေယာက္ ဟူ၏။
(၁) အစၥယံအေစၥေယာတိ န ပႆတိ- မိမိ၏ မိုက္ျပစ္ အမွား တရားစုကို မိုက္မွားေနမွန္းမသိ မျမင္သူ၊
(၂) ယထာဓမၸံ န ပဋိဂၢဏွာတိ- အမွန္တရားကို ေျပာၾကားၫႊန္ျပေသာ္လည္း မလိုက္ မနာယူသူ။

စိတ္ဓာတ္အားနည္းျခင္းအေၾကာင္းတရား ၂၅-ပါး

စိတ္ဓါတ္အားနည္းျခင္း အေၾကာင္းတရား ၂၅-ပါး
။ ။ ေကာင္းမႈေကာင္းရာတို႔ဘက္၌ စိတ္အားေလ်ာ့မႈမ်ား၂၅ပါး။
၁ ေကာဓ- အမ်က္ထြက္ျခင္း၊
၂ ဥပနာဟ- ရန္ၿငိဳးဖြဲ႕ျခင္း၊
၃ မကၡ- ေက်းဇူးမဲ့ျပဳျခင္း၊
၄ ပလာသ-တုၿပိဳင္ျခင္း၊
၅ ဣႆာ- ျငဴစူျခင္း၊
၆ မစၦရိယ- ၀န္တိုျခင္း၊
၇ မာယာ- လွည့္ပတ္ျခင္း၊
၈ သာေထယ်-စဥ္းလဲျခင္း၊
၉ ထမၻ- မိုက္မဲခိုင္ခံ့ျခင္း၊
၁၀ သာရမၻ- သူ႔သီလကိုဖ်က္ဆီးျခင္း၊
၁၁ မာန- စိတ္ႀကီး၀င္ျခင္း၊
၁၂ အတိမာန-အလြန္အမင္းစိတ္ႀကီး၀င္ျခင္း၊
၁၃ မဒ-မာန္ျဖင့္ယစ္ျခင္း၊
၁၄ ပမာဒ- ေမ့ေလ်ာ့ျခင္း၊
၁၅ ထိန- စိတ္၏ေလ်ာ့က်ျခင္း၊
၁၆ မိဒၶ- ငိုက္ျမည္းျခင္း၊
၁၇ အာလသွ်- ပ်င္းရိျခင္း၊
၁၈ ပါပမိတၱတာ-ခင္ပြန္းယုတ္ႏွင့္ေပါင္းေဖၚျခင္း၊
၁၉ ႐ူပ- အဆင္း၌တပ္မက္လြန္းျခင္း၊
၂၀ သဒၵ- အသံ၌ တပ္မက္လြန္းျခင္း၊
၂၁ ဂႏၶ- အနံ႔၌ တပ္မက္လြန္းျခင္း၊
၂၂ ရသ- အရသာ၌ တပ္မက္လြန္းျခင္း၊
၂၃ ေဖာ႒ဗၺ- အေတြ႕၌ တပ္မက္လြန္းျခင္း၊
၂၄ ခုဒၵပိပါသ- ဆာေလာင္မြတ္သိပ္ျခင္း၊
၂၅ အရတိ- တရား၌ မေမြ႕ေလ်ာ္ျခင္း။

ေတာ္ေျဖာင့္ရျခင္း ၆-ပါး

ေတာ္ေျဖာင့္ရျခင္း ၆-ပါး
။ ။ လူတိုင္း အစဥ္လိုက္နာျပဳက်င့္ရျခင္းအေၾကာင္း ၆-ပါးဟူလို။
(၁) ကတညဴ- သူျပဳဘူးေသာေက်းဇူးကို သိရ ဆပ္ရျခင္း၊
(၂) ကတ ေ၀ဒိ- သူ႔ေက်းဇူးကို ေဖၚထုတ္>မက္ဆို ခ်ီးက်ဴးရျခင္း၊
(၃) ဒဠႇတၳိ မိမိဆိုေသာစကားကို ျမဲျမံတည္ၾကည္စြာရွိေအာင္ ျပဳရျခင္း၊
(၄) ဒုကၡံ- သူ႔ဆင္းရဲမႈကို ကိုယ့္ဆင္းရဲကဲ့သို႔ မွတ္ထင္ရျခင္း၊
(၅) ကလ်ာဏမိတၱ ဗႏၶ- အေဆြခင္ပြန္းေကာင္းႏွင့္ မိတ္ဆက္ျပဳဖြဲ႕ရျခင္း၊
(၆) မိတၱသံသဂၢ ေပါင္းသင္းဆက္ဆံၿပီးမိတ္ေဆြေကာင္းတို႔အား မျပစ္မွားရျခင္း၊ အစဥ္ေပါင္းရျခင္း။

အလုိလိုက္ရာသည္ ၁၃-ပါး။ ။
ကိုယ္က်ိဳးတိုးတက္ေရးအတြက္ သူ႔အလိုသို႔လိုက္၍ က်င့္ရျခင္း ၁၃-ပါးဟူ၏၊ စာဏက်မွ။
(၁) အေဆြခင္ပြန္းကို ႏွလံုးေျဖာင့္မတ္သျဖင့္လည္းေကာင္း၊
(၂) ရန္သူကို ဥပါယ္တံမ်ဥ္ျဖင့္လည္းေကာင္း၊
(၃) အလိုရမၼက္ႀကီးသူကို ဥစၥာေပးသျဖင့္လည္းေကာင္း၊
(၄) အစိုးရသူကို သူ႔အမႈကိစၥေဆာင္ရြက္ေပးသျဖင့္လည္းေကာင္း၊
(၅) ရေသ့ ရဟန္းတို႔ကို ႐ိုေသသျဖင့္လည္းေကာင္း၊
(၆) သတို႔သမီးကိုခ်စ္ျခင္းျဖင့္လည္းေကာင္း၊
(၇) လက္ေအာက္ငယ္သားကို မွ်တမႈဂုဏ္ေက်းဇူးျဖင့္လည္းေကာင္း၊
(၈) ေဒါသမ်က္မာန္ႀကီးသူကို ခ်ီးမြမ္းျခင္းျဖင့္လည္းေကာင္း၊
(၉) ဆရာကို ရွိခိုး႐ိုေသျခင္းျဖင့္လည္းေကာင္း၊
(၁၀) သူမိုက္ကို လိုက္ေလ်ာေသာစကားျဖင့္လည္းေကာင္း၊
(၁၁) ပညာရွိကို အတတ္ပညာေပးျခင္းျဖင့္လည္းေကာင္း၊
(၁၂) အစားၾကဴးသူကို အရသာေပးျခင္းျဖင့္လည္းေကာင္း၊
(၁၃) အလံုးစံုေသာသူကိုအက်င့္သီလျဖင့္လည္းေကာင္း အလိုလိုက္ရာ၏။

အပါယ္လားေၾကာင္းအလွဴမ်ိဳး ၁၀-ပါး

အပါယ္လားေၾကာင္းအလႉမ်ိဳး ၁၀-ပါး။ ။ မိလိႏၵပဥႇာ။ ပါ။ ၂၂၇။ အဒါန၀တၳဳေခၚ မေပးလႉေကာင္းေသာ အလႉဆယ္ပါး၊ ေပးလႉေသာ္အပါယ္က်တတ္၏၊ (မိလိႏၵ)
(၁) သမဇၨဒါန- ကေခ်အလႉ၊ အၿငိမ့္ဇာတ္ပြဲ၊
(၂) မဇၨဒါန- ေသရည္အရက္အလႉ၊
(၃) ဣတၳိဒါန- မိန္းမအလႉ၊
(၄) ဥသဘ ဒါန- ႏြားလား ျမင္းလားအလႉ၊
(၅) စိတၱကမၼ ဒါန- ကာမဂုဏ္ကုိဆြေပးေသာ ပန္းခ်ီေဆးေရးအလႉ၊
(၆) သတၳ ဒါန- လက္နက္ခဲယမ္းမီးေက်ာက္အလႉ၊
(၇) ၀ိသ ဒါန-အဆိပ္အလႉ (သတၱ၀ါတို႔ပ်က္စီးေစရန္၊)
(၈) သခၤလိက ဒါန-လက္ထိပ္ သံေျခခ်င္း ေႏွာင္ႀကိဳးအလႉ၊
(၉) ကုကၠဋ သူကရ ဒါန- ၾကက္ ၀က္ သားေကာင္အလႉ၊
(၁၀) တုလာကူဋ မာနကူဋ ဒါန- ခ်ိန္စဥ္းလဲç တင္းစဥ္းလဲ အလႉ။

ဆိတ္မ-ဆိတ္ဖို

မိုက္အားသန္လွ၊ ထိုမိန္းမတို႔
ဆႏၵအလို၊ တိုက္တြန္းဆိုလည္း
သားညိဳလိမၼာ၊ မလိုက္နာလင့္။
ႀကီးစြာေမာဟ၊ တပ္ေလာဘႏွင့္
မိန္းမဟူသည္၊ တိုရွည္မသိ
အလိုရွိတိုင္း၊ ထင္မိထင္ရာ
ျပဳတတ္စြာ၏။
ေရွးခါေသာ္က၊ ဆိတ္မ တစ္ေကာင္
သီေခါင္နရက္၊ ေရတြင္းနက္၌
ျမက္ႏုကိုျမင္၊ စားလိုခ်င္ဟု
လင္ဆိတ္ဖိုအား၊ ၾကားလတ္ေသာခါ--
"နင္းရာမလွ၊ ေစာက္ထိုးၾက၍
ေသရမည္ငါ၊ မရသာခဲ့
သက္လ်ွာႏွမ၊ မေတာင္းတႏွင့္"
ဆိုထလတ္ေသာ္၊
"ေၾသာ္ျမက္ႏုကို၊ မရဆိုလ်ွင္
မယ့္ကိုယ္ခုသည္၊ ေသေတာ့မည္"-ဟု
ဆိုျမည္ခ်က္ျခင္း၊ ေျမမွာစင္း၍
အတင္းေသလု၊ လူးလည္းျပဳက--
"မယ္ပုခ်စ္ေဆြ၊ သည္ေမာင္ေသလ်ွင္
သက္ေဝစင္စစ္၊ ဆိတ္လင္သစ္ႏွင့္
ေပ်ာ္ရစ္မည္ကာ၊ က်ြႏ္ုပ္ငါလည္း
မယ္သာေသက၊ ဆိတ္မကေလး
လွယဥ္ေက်းႏွင့္၊ ခ်စ္ေႂကြးခ်ကာ
ေနေတာ့ပါအံ့၊ ဤခႏၶာကိုယ္
အသက္ကိုကား၊ ျဖစ္လို-ျဖစ္ေစ
မေသဝံ့ပါ၊ မပဇာ"-ဟု
ဆိုခါေသာ္မွ၊ ခ်မ္းသာရ၏။(၃၀၉)

ဗုဒၶအျပား ၄ ပါး

ဗုဒၶအျပား မ်ိဳး ၄-ပါး
သဂါထာ၀ဂၢသံယုတ္ အ႒ကထာ ၂၄။ တတ္သိလိမ္မာ သူၾကီး ၄-ေယာက္ဟူ၏။
(၁) သုတ ဗုဒၶ- အၾကားအျမင္မ်ား၍ က်မ္းဂန္၌ လိမ္မာေသာသူ၊
(၂) စတု သစၥ ဗုဒၶ- သစၥာ ေလးပါးကို သိျပီးေသာ ရဟႏၲာပုဂၢိဳလ္၊
(၃) ပေစၥက ဗုဒၶ- သူမ်ားကို မသိေစႏိုင္, မိမိတကိုယ္တည္းသာ ဆရာမရွိ သစၥာေလးပါးကို သိေတာ္မူေသာ သီးျခားသိပုဂၢိဳလ္ ဘုရားငယ္၊
(၄) သမၼာသမၺဳဒၶ- အလံုးစံု သိေတာ္မူျပီးသည့္ အတုမရွိေသာ ဘုရားသခင္ ျမတ္ရွင္ပင္။